Een belangrijk onderdeel voor het spreken van dezelfde taal is het gebruiken van dezelfde structuur en betekenis van informatie. Daarvoor werken de stelselpartners begrippen- en informatiemodellen. Geonovum ondersteunt dit ontwikkelproces en draagt zorg voor het tijdelijk beheer van de begrippen- en informatiemodellen. Veelgestelde vragen over het begrippenmodel en het informatiemodel beantwoorden we hieronder.
Wat is een begrippenkader en wat kan ik ermee?
Een begrippenkader werkt in de kern als een ‘woordenboek’: het legt vast wat bepaalde begrippen binnen een specifiek domein betekenen, bijvoorbeeld Toezicht of Handhaving. Waar een informatiemodel werkt als de ‘grammatica’: het beschrijft hoe gegevens zich tot elkaar verhouden, zorgt het begrippenkader voor eenheid van taal door de betekenis van de woorden zelf vast te leggen.
Met een begrippenkader werken partijen slimmer, efficiënter en beter samen, omdat zij dezelfde definities gebruiken. In de VTH-uitvoeringspraktijk levert dat concrete voordelen op. Het draagt bij aan eenduidige interpretatie van informatie en betere gegevensuitwisseling. Het begrippenkader verbindt bovendien juridische kaders (beleid) met de praktijk van de werkvloer (uitvoering) en de taal voor de techniek (IT). Daardoor kunnen leveranciers hun software beter laten aansluiten op de praktijk.
Wat is de relatie tussen een begrippenkader en informatiemodellen, zoals het CIm VTH FLo?
De informatiemodellen in de VTH-keten geven we vorm langs de lijnen van de landelijke standaard voor het maken van informatiemodellen: het Metamodel voor Informatiemodellering (MIM). MIM is een standaard die helpt om informatiemodellen op dezelfde manier te beschrijven. Zo kunnen organisaties modellen beter vergelijken, publiceren en hergebruiken. MIM onderscheidt vier niveaus:
- Model van begrippen: dit niveau beschrijft de betekenis van begrippen in een domein. Het gaat vooral om taal en definities: wat bedoelen we precies met een begrip?
- Conceptueel informatiemodel: dit niveau beschrijft welke informatie belangrijk is in een domein en hoe informatieobjecten met elkaar samenhangen. Het blijft onafhankelijk van techniek.
- Logisch informatie- of gegevensmodel: dit niveau werkt het conceptuele model verder uit. Het beschrijft nauwkeuriger welke gegevens nodig zijn, welke eigenschappen ze hebben en welke regels daarbij gelden.
- Fysiek of technisch gegevensmodel: dit niveau vertaalt het informatiemodel naar technische schema’s of datamodellen, bijvoorbeeld voor XML of JSON.
In de VTH-keten staat het begrippenkader op MIM-niveau 1. Het begrippenkader richt zich op de betekenis van begrippen (semantiek). Hiervoor gebruiken we de standaard NL-SBB, gebaseerd op SKOS.
Op MIM-niveau 2 staat het CIm VTH FLo dat is opgesteld volgens het MIM. Het CIm VTH FLo beschrijft hoe gegevens structureel met elkaar samenhangen.
In het begrippenkader Toezicht mis ik bepaalde begrippen die wel voorkomen in het CIm VTH FLo en onder het domein ‘Toezicht’ vallen, bijvoorbeeld het begrip ‘Bevinding’. Is dit een bewuste keuze?
Het domein Toezicht neemt bepaalde begrippen uit het CIm VTH FLo, zoals ‘Bevinding’, bewust niet op. Het begrippenkader voor het domein Toezicht richt zich op de taal van de uitvoeringspraktijk: de begrippen die toezichthouders nodig hebben om hun werk eenduidig te beschrijven. Zo ontstaat een duidelijke scheiding tussen technische informatie-elementen en praktijkgerichte terminologie. Deze informatiekundige begrippen beheren we uitsluitend met het CIm VTH FLo. Zo voorkomen we dubbel beheer en inconsistenties.
Samen vormen de begrippen uit het CIm VTH FLo en de begrippen uit de verschillende domeinen uiteindelijk het volledige begrippenkader VTH Fysieke leefomgeving.
Wat is de relatie met andere begrippenkaders zoals de Aquo-standaard, die een woordenlijst bevat met termen die gangbaar zijn binnen de watersector?
Het VTH-begrippenkader sluit aan op andere kaders, zoals de Aquo-standaard voor de watersector, vanuit het principe: hergebruik en verbinden in plaats van dupliceren. We vergroten semantische interoperabiliteit door begrippen die elders al goed zijn gedefinieerd formeel te koppelen, bijvoorbeeld met aliassen, exacte matches en verwante matches.
Hoe is het besluitproces voor input vanuit de consultatie op het begrippenkader ingericht?
Geonovum en het project Eenheid van Taal verwerken de input uit consultaties volgens een gestructureerde tijdlijn. Geonovum verzamelt de feedback, verwerkt deze en legt de uitkomsten voor aan het project Eenheid van Taal. Daar nemen de betrokken partijen inhoudelijke besluiten over de definitieve aanpassingen. Daarna publiceert Geonovum het betreffende begrippenkader via definities.geostandaarden.nl. Dit proces helpt om consensus te bereiken over begrippen waarover interpretatieverschillen kunnen bestaan. Zo borgen we een eenduidige taal voor de VTH-keten.
Uiteindelijk wordt een volledig begrippenkader VTH Fysieke leefomgeving opgeleverd Hoe wordt dit begrippenkader beheerd?
Geonovum voert het tijdelijk beheer van het begrippenkader VTH Fysieke leefomgeving en houdt ruimte voor doorontwikkeling. Het begrippenkader blijft dynamisch: het is nadrukkelijk niet ‘in beton gegoten’. Het beheer richt zich op blijvende bruikbaarheid in de praktijk. Aanpassingen blijven mogelijk op basis van gebruikservaringen.Reacties op het begrippenkader kan je altijd aan Geonovum e-mailen.
Landelijke standaarden zoals MIM (Metamodel voor Informatiemodellering) en NL-SBB (gebaseerd op SKOS) maken het beheer eenvoudiger. Deze standaarden houden de betekenis en context van gegevens transparant en maken begrippenkaders makkelijker te onderhouden. Afbakening en bronbeheer spelen daarbij een belangrijke rol. Begrippen die binnen het CIm VTH FLo ontstaan, beheren we binnen dat specifieke modelleertraject. Voor externe begrippen verwijzen we waar mogelijk naar de oorspronkelijke bronbeheerder.
Wat is de volgende stap in de ontwikkeling van het begrippenkader VTH Fysieke Leefomgeving?
Naast de afronding van het kader voor Toezicht werken we verder aan het overkoepelende VTH-begrippenmodel. We voegen stapsgewijs nieuwe domeinen toe. Het volgende domein is Vergunningverlening & Melding. Daarnaast blijft de integratie van begrippen uit de verdere ontwikkeling van het CIm VTH FLo doorlopen. Zo voorkomen we dubbel beheer en borgen we consistentie.