Slechte waterkwaliteit, langdurige droogte en lage waterstanden. Goede samenwerking in het waterbeheer is cruciaal. Maar hoe laat je een complex landschap van autonome partijen efficiënt waterdata uitwisselen? Het antwoord van het Informatiehuis Water (IHW) is de Digitale Delta API v3: een gezamenlijke opensource standaard voor het delen van meetgegevens. Als beheerder van de API-specificatie won het IHW hiervoor de Gouden API 2026.

Digitale Delta API laat autonome partijen eenduidig waterdata delen 

Dat het efficiënt delen van waterdata geen sinecure is, heeft deels een historische oorzaak. De 21 waterschappen behoren tot de oudste bestuurlijke instellingen van ons land. Elk waterschap heeft een eigen bestuur met een dijkgraaf aan het hoofd en heft zelf belasting. Ook de provincies en Rijkswaterstaat hebben taken in het waterbeheer. Al deze partijen werken met eigen systemen, leveranciers en laboratoria, elk met eigen definities en datakoppelingen. Het resultaat: een versnipperd landschap.

Bundeling van krachten

Om iets aan deze versnippering te doen, richtten Rijkswaterstaat, de waterschappen en de provincies het samenwerkingsverband Informatiehuis Water op, dat in 2011 van start ging. Aanleiding was onder meer de Europese Kaderrichtlijn Water, die vraagt om een landelijk beeld van de waterkwaliteit van Nederland. Zo’n beeld ontstaat alleen als de gegevens van alle partijen op elkaar aansluiten. Het IHW beheert daarom de Aquo-standaard: de gezamenlijke watertaal van het waterdomein. Sinds 2022 beheert het IHW ook de specificaties van de Digitale Delta API (DD API). Met deze API kunnen meetgegevens uit het waterdomein op een gestandaardiseerde manier worden uitgewisseld.

Van drie naar één

Dolf Daal is product owner van de DD API-specificaties bij het IHW en gedetacheerd vanuit het Hoogheemraadschap van Delfland. Hij is naar eigen zeggen “de hoeder van de specificatie”. De eerste versie van de API-specificatie werd niet door het IHW ontwikkeld, maar door Rijkswaterstaat, in samenwerking met Deltares, Nelen & Schuurmans en HydroLogic. Gaandeweg groeide de DD API uit tot drie varianten: voor sensormetingen, ecologische metingen en operationele toepassingen. Deze waren niet met elkaar uitwisselbaar, legt Geri Wolters uit. Hij is vanuit softwarebedrijf EcoSys als API-architect bij de DD API v3 betrokken. In de Digitale Delta API v3-specificatie zijn de drie varianten nu samengevoegd.

Andere stekkers, dezelfde stroom

Daal legt aan de hand van een voorbeeld uit hoe de DD API v3-specificatie bijdraagt aan het gestandaardiseerd delen van waterdata. “Een Engels en een Nederlands apparaat werken op dezelfde stroom, maar hun stekkers passen niet in hetzelfde stopcontact. Zo is het ook met data. Soms moet je iets tussen de bron en de afnemer zetten om de data van A naar B te laten stromen. Met behulp van de DD API-specificatie kunnen partijen zelf die adapter (de API) creëren.”

Wolters bekijkt het meer vanuit de techniek: “De API-specificatie beschrijft een gestandaardiseerd zoek- en transportmechanisme voor metingen.” De specificatie schrijft hierbij niet voor hoe een organisatie haar data moet opslaan of welke systemen ze moet gebruiken. Iedere partij houdt dus haar eigen systemen en maakt met een adapter zelf de vertaling naar het gezamenlijke formaat. Zo behoudt elke partij de eigen autonomie en spreken ze onderling toch dezelfde taal.

Eén taal, gedeeld beheer

Dat partijen dezelfde taal spreken, komt grotendeels door de Aquo-standaard. Aquo legt vast welke begrippen, eenheden en schrijfwijzen het waterdomein gebruikt, zodat een meting bij elke organisatie dezelfde betekenis heeft. De DD API v3-specificatie bouwt daarop voort. Het werk om dit goed te laten aansluiten viel volgens Wolters eigenlijk wel mee. Het grootste struikelblok was dat de API-specificatie in het Engels is opgezet, terwijl de Aquo-begrippen Nederlandstalig zijn. In versie 4 van de specificatie, die nu in ontwikkeling is, lost een zogenoemde taalschakelaar dat op: gebruikers kiezen zelf of ze met Nederlandse of Engelse termen werken.

Naast de gedeelde taal is ook het beheer een gedeelde inspanning. Gebruikers, verenigd in de DD API Community, kunnen voorstellen doen voor wijzigingen of uitbreidingen in de API-specificatie. Het IHW bewaakt hierin het proces, de kwaliteit en de financiering van de specificatie. De implementatie van de API wordt door waterbeheerders en leveranciers zelf uitgevoerd. Daarbij heeft het IHW een adviserende rol. De koers van de specificatie wordt bepaald door een Architecture Board. De juistheid van de gegevens die worden uitgewisseld, is en blijft de verantwoordelijkheid van de bronhouder: de API vervoert de data, maar controleert die niet. 

Doordat de betekenis van begrippen los van de techniek wordt vastgelegd, kunnen in principe ook andere sectoren gebruikmaken van de DD API v3-specificatie, zoals meteorologie of energie. Omdat de financiering via het IHW loopt, ligt de focus voorlopig nog wel op water.

Van CSV-bestanden naar geautomatiseerde datastroom

Werken via de DD API biedt flink wat voordelen. Als voorbeeld noemt Daal het verzamelen van de data voor de Europese rapportage over waterkwaliteit. Waterbeheerders zijn verplicht hun meetgegevens aan te leveren bij het IHW. Dit aanleveren gebeurt nu nog grotendeels met CSV-bestanden, waar handmatig werk aan te pas komt. Met de DD API v3 kan die uitwisseling volledig geautomatiseerd verlopen. Meetgegevens worden dan niet meer gekopieerd en rondgestuurd, maar rechtstreeks bij de bron opgehaald. Zo werkt iedereen met de meest actuele gegevens. Bovendien kunnen externe partijen openbare gegevens zelf controleren, waardoor fouten in metingen sneller aan het licht komen.

Een groeiend ecosysteem

Dat de DD API v3-specificatie in de praktijk werkt, blijkt uit de partijen die al zijn aangesloten, waaronder een aantal softwareleveranciers. Aan de aanbiederskant stellen verschillende waterbeheerders hun ecologische, fysische en chemische meetgegevens beschikbaar, onder meer via AquaDesk, een cloudplatform van EcoSys. Laboratorium Aquon ontsluit meetgegevens van verschillende waterschappen, en sensorleveranciers Munisense en Blik Sensing doen hetzelfde met metingen van bodemsensoren. Voor nieuwe aansluitingen is er een opensource toolkit beschikbaar, waarmee een koppeling bijna zonder programmeren te maken is.

Aan de afnemerskant kunnen waterbeheerders die werken met Delft-FEWS, een platform van kennisinstituut Deltares voor het verwerken van sensordata, de gegevens rechtstreeks via een DD API v3-implementatie ophalen. 

Niet alleen beheerder, ook gebruiker

Het IHW past de DD API v3-specificatie zelf ook toe, al is dat nog in een proefproject. Daarmee gaan meetgegevens van het laboratorium via de waterbeheerder geautomatiseerd naar de Aquo-kit: de module waarmee het IHW binnenkomende waterkwaliteitsgegevens controleert. Volgens Wolters levert dat op zichzelf al een flinke besparing op. Het IHW wil de verzamelde gegevens in het Waterkwaliteitsportaal bovendien zelf weer via een DD API v3-implementatie beschikbaar stellen. Deze implementatie staat gepland voor eind 2026. Zo wordt het IHW, net als een aantal andere partijen, afnemer én aanbieder. Voorlopig kunnen de waterkwaliteitsgegevens nog via CSV-bestanden en via de API worden aangeleverd.

Tussen verleiden en opleggen

Hoewel de techniek er nu ligt, verloopt de adoptie van de DD API v3-specificatie nog vrij langzaam. Dat komt deels door onbekendheid en deels door vrijblijvendheid. Waterschappen vormen een zelfstandige bestuurslaag, en een standaard kun je hen niet zomaar opleggen. En zelfs waar wel afspraken bestaan, worden die nog niet voldoende nageleefd. Toch is afdwingen volgens Daal geen oplossing. Hij pleit voor een tweesporenaanpak: de werkvloer enthousiast maken en bestuurders bewust maken van de kostenbesparing en efficiëntie die het gebruik van de DD API oplevert.

Op beide sporen worden inmiddels stappen gezet. Het IHW organiseert jaarlijks een bijeenkomst voor de DD API Community en benadert partijen ook rechtstreeks. 
Rond de DD API v3-implementatie op het Waterkwaliteitsportaal is een voortrekkersgroep actief. Uit een recent overleg bleek dat een behoorlijk aantal waterbeheerders wil meewerken door de data van hun organisatie beschikbaar te stellen. Ook nemen waterbeheerders steeds vaker zelf het initiatief, waar dat eerder vooral bij leveranciers lag.

De Gouden API als deuropener

Daal hoopt dat het winnen van de Gouden API nieuwe deuren opent. Zo is het IHW uitgenodigd om eind 2026 een presentatie te geven bij het Kennisplatform API’s. Om draagvlak te creëren moet het verhaal volgens Wolters vooral de juiste mensen bereiken. Dat zijn in dit geval niet de technici, maar de medewerkers die dagelijks met meetgegevens werken en het hogere management dat overtuigd moet worden. Of de DD API zijn potentie waarmaakt, hangt uiteindelijk niet zozeer af van de techniek als wel van de keuzes van bestuurders.