Energie

Thema Energie

Waar de energiewereld nu grotendeels draait op fossiele brandstoffen, zal het energieverbruik in 2050 vrijwel geheel uit duurzame bronnen moeten worden gevoed. En dat met behoud van de leveringszekerheid van nu. Tegelijkertijd doen innovaties hun eigen beroep op het energiesysteem. Denk aan elektrisch rijden en slimme apparaten als wasmachines die pas aan gaan als duurzame elektriciteit beschikbaar is. Deze ontwikkelingen brengen grote behoefte aan informatie over energie(stromen) met zich mee. Samen met de energiesector brengen wij het geo-informatielandschap in beeld.

Verbetering Informatievoorziening Energietransitie (VIVET)

In 2018 hebben experts van IPO, RVO, Kadaster, Alliander, CBS, SVB-BGT en Geonovum nagedacht over verbetering van de informatievoorziening rond de energietransitie. Voor het welslagen van de ambities rond energie en klimaat is veel (ruimtelijke) informatie nodig. De energietransitie vraagt om een informatievoorziening die ervoor zorgt dat de vele verschillende partijen betrokken bij deze transitie hun kennis duurzaam kunnen uitwisselen, die de kwaliteit van de gegevens borgt, en die burgers en bedrijven beschermt tegen oneigenlijk gebruik van gegevens. Een dergelijke informatievoorziening biedt de basis voor het ontwikkelen van beleid, besluitvorming, uitvoering, als ook voor monitoring en bijsturing.

Genoemde organisaties willen hun kennis en kunde graag inzetten om dat te realiseren, uiteraard in goede samenwerking met andere partijen die bij de energietransitie zijn betrokken. De op te bouwen informatievoorziening energietransitie kan gebruik maken van bestaande, solide bouwstenen en datasets, zoals de basisregistraties. In een rapport zijn de analyse en plannen vastgelegd. Dit rapport is aangeleverd als input voor een informatieparagraaf in het Klimaatakkoord.

Energiedata worden gebruikt voor besluitvorming en monitoring van het Klimaatbeleid. Het Klimaatakkoord is daar onderdeel van. Het Klimaatakkoord is gerelateerd aan de Klimaatwet en het Klimaatplan.
Zie ook pagina Klimaatbeleid rijksoverheid
Om de voortgang van het klimaatbeleid te monitoren, verschijnt jaarlijks een Klimaat- en Energieverkenning (KEV), een Voortgangsmonitor Klimaatbeleid en een Klimaatnota.
Zie ook pagina Klimaatdoelen rijksoverheid.

In februari 2019 is een notitie verschenen met voorstellen voor de Verbetering van de Informatie-Voorziening voor de Energie-Transitie (VIVET). Deze notitie is opgesteld op verzoek van de ministeries van EZK en BZK. Ook is er een roadmap opgeleverd. De voorstellen hebben geleid tot een Vivet werkplan 2019. Hierin zijn vijf projecten gedefinieerd die de meest urgente punten uit de notitie met voorstellen oppakken. Geonovum heeft in opdracht van RVO de Verkenning van het Informatiemodel Energie-installaties uitgevoerd. Inmiddels zijn deze projecten afgerond en zijn de rapporten beschikbaar. Een korte beschrijving van de projectresultaten en links naar de rapporten van de vijf projecten zijn te vinden in Vivet resultaten projecten 2019.

Inmiddels is een Vivet werkplan 2020 opgesteld, dat loopt tot maart 2021. Dit is grotendeels gebaseerd op de resultaten van de projecten in Werkplan 2019, en bevat ook nieuwe elementen. Het werkplan bevat ook een heldere beschrijving van waar Vivet voor staat:

  1. Vivet als samenwerkingsplatform en communicatiekanaal
  2. Vivet als verbinder tussen vraag en aanbod van data en informatie voor actoren in de energietransitie
  3. Vivet als uitvoerend kennisplatform: wegnemen van data-lacunes
  4. Vivet voor verbetering datadelen en ontsluiten

Het Vivet werkplan 2020 bevat de beschrijving en voorlopige planning van acht projecten. Geonovum zorgt voor het maken van afspraken over datastandaarden, het scheppen van basiscondities om data te kunnen delen voor de energietransitie (ICT-architectuur) en het ontsluiten van data over energie-installaties. Daar waar we raakvlakken zien met de andere Vivet-projecten, leggen wij hiermee verbinding. 

Verkenning Informatiemodel Energie-installaties

In opdracht van RVO heeft Geonovum onder het VIVET-werkplan een voorstudie gedaan naar een informatiemodel voor energie-installaties. Daarbij hebben wij dit begrip ruim gedefinieerd: een installatie die energie produceert, transformeert en opslaat. Er zijn veel digitaliserings- en data-initiatieven in relatie tot installaties. Het ‘informatielandschap’ rondom energie-installaties in deze verkenning is bekeken in vier domeinen: de installatiewereld, de bouwsector, het energiedomein en de relevante landelijke basisregistraties van de overheid. We hebben de installaties verkend met een organisatorische invalshoek (bestaande programma’s/projecten en afsprakenstelsels) en met een informatiekundige invalshoek (datasets, informatiemodellen, classificaties e.d.).

Vier bestaande informatiemodellen waar energie-installaties een rol spelen zijn in goede samenwerking met stakeholders uit de genoemde domeinen nader bekeken, vergeleken en verbonden:

  • IMSG - een generiek IM om overdrachtspunten te modelleren, o.b.v. CERISE-SG, een Topsector Energie-project
  • Energy System Description Language (ESDL), ontwikkeld door TNO
  • CIM-CERES – een beschrijving van de Centrale Registratie Systeemelementen, ontwikkeld door EDSN obv het internationale IEC-CIM-model voor de beschrijving van elektriciteit-systemen
  • IM Installatieregister – een informatiemodel waarmee in de installatiewereld apparatuur beschreven wordt, op basis van internationale afspraken ontwikkeld door Techniek Nederland
  • Ook is gekeken naar de mogelijkheden om bovenstaande informatiemodellen te verbinden met de basisregistraties.

Deze informatiemodellen zijn op een globaal niveau met elkaar vergelijkbaar en ze hebben overlappende usecases. Er zijn in deze verkenning verbindingen gelegd door kernentiteiten te identificeren die in verschillende informatiemodellen voorkomen (en doorgaans op verschillende wijze dezelfde objecten beschrijven). Met deze kernentiteiten is het mogelijk de informatiemodellen op elkaar te ‘mappen’. Hiermee is de basis gelegd voor een Informatiemodel Energie-Installaties.

Het rapport waarin bovenstaande is beschreven, sluit af met een aantal conclusies en aanbevelingen, die zich richten op informatiekundige verbindingen van de genoemde domeinen, doorontwikkeling van het informatiemodel en governance van de informatietools zodat deze ook geaccepteerd en gebruikt worden. De actuele versie van het rapport is beschikbaar op Github. Dit project krijgt een vervolg in Vivet werkplan 2020, project VIII: (gestandaardiseerd) data ontsluiten.

Inventarisatie portalen met energiegegevens

Eén van de vijf projecten van het werkplan Vivet 2019 betrof het maken van een overzicht en analyse van het informatielandschap met (rijks)portalen voor energie-en klimaatinformatie. In deze studie zijn verschillende typen portalen onderkend en is elk portaal  verbonden met de daarbij behorende databronnen en gebruikersgroepen. We hebben beheerders geïnterviewd en gebruikers bevraagd op het gebruik van de portalen. Op basis daarvan zijn enkele scenario’s opgesteld om versnippering van dit landschap tegen te gaan.
Bekijk het rapport

datalandschap energie

Dit werk is de basis voor het vervolgproject: Optimalisatie van het informatielandschap (front-office), in het Vivet Werkplan 2020. Dit heeft als doel om de portalen beter te positioneren en synergie te ontwikkelen tussen de portalen waarmee in opdracht van het Rijk data voor de energietransitie wordt ontsloten.

In de periode 2016 – 2018 zijn door Geonovum de energiebronnen schematisch in beeld gebracht. Dit informatielandschap ontwikkelt zich voortdurend. Voor degenen die geïnteresseerd zijn in de ontwikkeling daarvan zijn beschrijving en schema’s hieronder nog toegankelijk.

Uit een inventarisatie van dataverzamelingen in Nederland bleek dat er zes portalen zijn ontwikkeld die energiedata van heel Nederland toegankelijk maken. Het gaat om Energie in beeld, CBS Statline en CBSinuwbuurt, Klimaatmonitor, Nationale Energieatlas, PICO en Warmteatlas. Zij bieden overwegend geo-informatie. Geonovum heeft de verschillende portalen beschreven. Vervolgens is - met in het achterhoofd vragen die een leek zou kunnen stellen - geïnventariseerd welke portalen een antwoord op de betreffende vraag zou kunnen vinden.

De informatieportalen ontwikkelen zich uiteraard in de loop van de tijd, evenals de methodieken voor informatiemodellering. In de notitie Informatievoorziening Energie van mei 2019 vind je een actualisatie hiervan. 

Inventarisatie databronnen energie

Informatiehuis Energie

De energiesector is niet centraal georganiseerd. Hoe vind je in een decentrale markt de data die je nodig hebt? Om deze vraag het hoofd te bieden, pleiten Leen van Doorn en Paul Janssen voor een Informatiehuis Energie. Zij inventariseerden alvast welke dataverzamelingen over energie er nationaal en internationaal te vinden zijn. Deze inventarisaties zijn online te raadplegen.

Quick scan Nationale EnergieAtlas

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Het Interprovinciaal Overleg (IPO) en De Unie van Waterschappen zetten met een Green Deal in op regionale samenwerking op het gebied van energietransitie. In het kader van deze Green Deal Regionale Energiestrategieën heeft Geonovum een quick scan uitgevoerd naar hoe de Nationale EnergieAtlas hier een rol in kan spelen. Daarbij zijn ook gebruikerswensen geïnventariseerd. Deze inventarisatie kan, samen met de bijlagen, dienen als basismateriaal  voor de concretisering van een betere informatiehuishouding in het energiedomein, waaronder gegevensdefinities en standaarden.

Data uitwisseling energie- en geosector voor smart grids

Hoe kom je tot efficiënte informatie-uitwisseling tussen de informatiemodellen van de energiesector, de e-overheid en de geo-wereld? Deze vraag stond centraal in het programma Combineren van Energie- en Ruimtelijke Informatie Standaarden als Enabler Smart Grids (CERISE-SG). Samen met Alliander, TNO en de TU Delft heeft Geonovum in dit programma semantische koppelingen en standaarden voor de energiesector ontwikkeld. Deze zijn hieronder te bekijken.

  • Inventarisatie Standaardisatieveld Energie, Geo en Overheidsdomein
    In dit document vind je een overzicht van de organisaties en werkgroepen die zich bezig houden met standaardisatie relevant voor smart grids en specifieke initiatieven die tot standaardisatie kunnen leiden. Voor het overheidsdomein is in meer detail beschreven welke bestaande standaard basisregistraties er zijn, hoe ze samenhangen en waar geo-informatie wordt bijgehouden. Daarmee is dit document ook heel bruikbaar voor wie een algemeen overzicht zoekt van geo-standaarden, organisaties (ISO,OGC,CEN, NEN) en datasets (basisregistraties en Inspire).
  • Semantische mappings
    Dit document beschrijft mogelijke oplossingen voor interoperabiliteitsvraagstukken tussen de energiesector, e-overheid en geosector, door gangbare standaarden toe te passen en geharmoniseerde informatiemodellen.
  • Informatiemodel Smart grid - energy balancing
    Dit document beschrijft de specificatie van gegevens die een rol spelen bij energiebalancering. Het bevat de kerngegevens die nodig zijn voor een administratieve balancering van energieproductie en –verbruik binnen een door een specifieke use case bepaalde eenheid van energieproductie en of –verbruik.

Het CERISE-SG programma liep van 2012 tot en met 2015. Alle documentatie uit het CERISE-SG project is online in te zien.

Praktijkverhaal: Standaarden voor de energiesector

kabels in grond

Wie zijn de eindgebruikers van gestandaardiseerde data? En wat doen zij er allemaal mee? Zijn standaarden belangrijk voor hen, of staan ze ontwikkelingen in de weg? In een serie vraaggesprekken gaan wij op zoek naar de gebruikers van geografische data en proberen wij een beeld te krijgen van hun ervaringen en wensen. Jan van Gelder, informatiemanager bij Alliander vertelt over het belang van standaarden voor zijn werk.

Lees zijn verhaal in GIS Magazine